Czym jest stres?

K. Korzeniowski

Stres to naturalna reakcja organizmu człowieka na sytuację lub rzecz wywołującą stres, nazywaną stresorem. Zjawisko stresu obecne jest wśród ludzi od zawsze. Nawet w czasach prehistorycznych stres dotyczył naszych przodków.

Z naukowego punktu widzenia stres objawia się poprzez wydzielanie takich hormonów jak adrenalina i noradrenalina. W sytuacji stresowej hormony te przyczyniają się do podniesienia tętna organizmu, przyspieszenia oddechu i rozszerzenia źrenic. W wyniku takiej reakcji krew transportuje więcej tlenu do serca, niejako przygotowując resztę organizmu do nadchodzącego zagrożenia. Mówi się, że w sytuacji takiej organizm przygotowany jest do walki lub ucieczki.

Tego typu reakcja mobilizująca organizm już naszym przodkom pomagała radzić sobie z pojawiającymi zagrożeniami. W zależności od sytuacji reakcja na stres może występować z różną intensywnością. Może być zatem bardzo słaba, niemalże nieodczuwalna lub bardzo silna (np. w sytuacji gdy ktoś dla zabawy znienacka nas przestraszy).

Stres jest zjawiskiem, które jednak zdecydowanie bardziej kojarzy się z czasami współczesnymi. Również obecnie stres pozwala nam cało wyjść z niebezpiecznej sytuacji poprzez błyskawiczną, instynktowną reakcję. Stres nie tylko wyciąga nas z opresji, ale także może czynić nasze życie ciekawszym. W wielu przypadkach stres motywuje nas do działania. Presję jaką wywołuje stres łatwo odczuć choć przed zbliżającym się ważnym wydarzeniem (rozmowa kwalifikacyjna czy egzamin). Wtedy jesteśmy w stanie dać z siebie więcej niż byśmy się spodziewali. Stres wykorzystywany jest przez ludzi również jako rozrywka. Ludzi takich można spotkać choćby w wesołym miasteczku, gdzie miłośnicy mocnych wrażeń jeżdżą na rollercoastreach. Inni lubiący wysoki poziom adrenaliny skaczą na bungee, ze spadochronem z samolotu lub wspinają się na skały. Rozrywki te byłyby zupełnie pozbawione emocji, gdyby w reakcji na nie w organizmie człowieka nie pojawiała się adrenalina, będąca wynikiem pojawiającego się stresu.

Obecnie poziom rozwoju człowieka wzrósł do takiego poziomu, że sytuacje stresujące występują nie w wyniku nagłych zdarzeń, lecz jako efekt długotrwałych procesów, z jakimi mamy do czynienia, na co dzień. W tym przypadku źródłem stresu nie jest ewentualne zagrożenie fizyczne, lecz poczucie zagrożenia psychicznego, które wynika ze sposobu postrzegania danej sytuacji. Długofalowy rodzaj stresu ma najczęściej swoje przyczyny w pojawiających się problemach w pracy, kłopotach rodzinnych i zdrowotnych czy innych niemających związku z fizycznym zagrożeniem. Tego rodzaju stres najczęściej trwa kilka dni, tygodni a nawet miesięcy, do czego nasz organizm nie jest przystosowany. Stres występujący w sposób chroniczny (przewlekły) przestaje być reakcją mobilizującą organizm, a staje się szkodliwy. W jego wyniku może występować osłabienie organizmu, problemy z koncentracją czy wykonywaniem trudnych zdań, a także kłopoty z komunikacją z innymi ludźmi.

Działanie stresu okazuje się destrukcyjne dla organizmu człowieka, gdy jego poziom zaczyna przekraczać pewną granicę, indywidualną dla każdego człowieka. Ten graniczny poziom określa się mianem indywidualnego poziomu odporności na stres. Po jego przekroczeniu organizm posiada obniżoną zdolność reagowania i często sparaliżowany zostaje nie tylko w sposób psychiczny, ale i fizyczny. W wyjątkowych przypadkach ilość uwalnianych do krwi hormonów stresu powoduje uszkodzenie tkanej, a także neuronów w mózgu.

Współcześnie nie jest trudno napotkać na swojej drodze stresujące sytuacje. Stresogenne okazać się może bowiem niemal wszystko. Do najczęstszych czynników powodujących stres należą: śmierć bliskiej osoby, trudna sytuacja materialna, zwolnienie z pracy. Lżejszymi stresorami są: nielubiana praca, kłótnia małżeńska, ważna uroczystość, brak przyjaciół. Powodów do zmartwień nie powinna nam przysparzać krótkotrwała sytuacja stresowa. W takim przypadku bowiem organizm mobilizuje się i walczy. Jednakże długotrwałe działanie stresu powodować może dolegliwości fizyczne. Najczęściej długotrwały stres objawia się przez ogólne zmęczenie organizmu odczuwane w postaci bólu kończyn czy głowy. Kumulacja stresu powodować może zawroty głowy, przyspieszone bicie serca. Wiele osób w takim stanie skarży się również na bóle żołądka, suchość w ustach, apatię, zniechęcenie czy po prostu niepokój.

Problem współczesnego społeczeństwa polega na tym, że cierpi ono na stres długotrwały, który najczęściej jest wynikiem problemów życiowych o charakterze przewlekłym. O ile stres trwający krótko wspomaga, o tyle stres długotrwały powoli i systematycznie prowadzić może nawet do depresji.