Alternatywa dla terapii hormonalnej

Alternatywą dla HTZ są związki pochodzenia roślinnego – FITOESTROGENY. Fitoestrogeny działają podobnie do endogennych estrogenów, nie są jednak obciążone niepożądanymi działaniami charakterystycznymi dla hormonów płciowych żeńskich. Dlatego mogą być stosowane u kobiet z dolegliwościami menopauzy zwłaszcza wówczas, gdy HTZ nie jest wskazana.

Wśród fitoestrogenów najsilniejszymi właściwościami estrogenopodobnymi charakteryzują się IZOFLAWONOIDY, głównie genisteina, daidzeina, formononetyna i biochanina A. Ze znanych surowców roślinnych izoflawonoidy występują w największej ilości w KONICZYNIE CZERWONEJ (Trifolium pratense) [20] oraz w soi (Glycine max). Wyciągi z koniczyny czerwonej mają przewagę nad preparatami sojowymi, gdyż nie wykazują działania alergizującego. Substancje znajdujące się w wyciągach oraz preparatach sojowych są silnymi alergenami, a nadwrażliwość na preparaty sojowe ciągle wzrasta w populacji europejskiej [4].

 

Podobieństwo działania izoflawonoidów koniczyny czerwonej do estrogenów:

  • Działają estrogenopodobnie
  • Łagodzą objawy menopauzy
  • Przeciwdziałają osteoporozie
  • Działają korzystnie na gospodarkę lipidową

Izoflawonoidy koniczyny czerwonej w odróżnieniu od estrogenów:

  • Nie zwiększają ryzyka raka piersi
  • Nie zwiększają ryzyka raka endometrium
  • Mogą być stosowane w zakrzepicy naczyń żylnych i innych schorzeniach układu krążenia

 

Mechanizm działania izoflawonoidów koniczyny czerwonej

Izoflawonoidy ze względu na podobieństwo budowy do 17β estradiolu mają zdolność wiązania się z receptorem estrogenowym (ER) [9]. Ich siła wiązania z ER jest mniejsza niż estradiolu, jak i powinowactwo do tych receptorów jest mniejsze. Większość izoflawonoidów wykazuje większe powinowactwo do ER β niż ER α, zwłaszcza w czasie oraz po menopauzie, kiedy stężenie estrogenów spada. Izoflawonoidy, podobnie do leków z grupy SERM (selektywnych modulatorów receptora estrogenowego), oprócz wpływu estrogenowego mogą wykazywać również działanie antyestrogenowe, zależnie od stężenia krążących we krwi endogennych estrogenów, jak i od typu receptora estrogenowego. Z tego powodu izoflawonoidy posiadają korzystny wpływ na naczynia krwionośne, błonę śluzową pochwy, tkankę mózgową oraz na procesy przebudowy kości, bez negatywnego działania na macicę i gruczoł sutkowy [15, 20].

 

IZOFLAWONOIDY KONICZYNY CZERWONEJ ŁAGODZĄ OBJAWY CHARAKTERYSTYCZNE DLA MENOPAUZY:

uderzenia gorąca, nadmierną potliwość, zaburzenia snu, nadmierną nerwowość, nastrój depresyjny, zawroty głowy, problemy z koncentracją, bóle stawów, bóle głowy, zaburzenia rytmu serca, suchość pochwy, ból przy odbywaniu stosunku płciowego, spadek libido [7, 11, 13].

 

Badania przeprowadzone u  kobiet w okresie okołomenopauzalnym i postmenopauzalnym, u których stosowano izoflawonoidy koniczyny czerwonej w dziennej dawce 80 mg przez okres 3 miesięcy, wskazują na znaczące zmniejszenie stopnia nasilenia zespołu objawów wypadowych menopauzy (indeks Kuppermana) [6, 12].

 

Wpływ izoflawonoidów koniczyny czerwonej na objawy naczynioruchowe

Korzystne działanie izoflawonoidów koniczyny czerwonej jest szczególnie silnie zaznaczone w łagodzeniu uderzeń gorąca. W najnowszych randomizowanych badaniach zaobserwowano 70%-ową redukcję częstotliwości uderzeń gorąca i nocnych potów w porównaniu do placebo [13]. Pozytywny wpływ izoflawonoidów na uderzenia gorąca tłumaczy się działaniem estrogenopodobnym na ośrodek termoregulacji w podwzgórzu [7].

 

Wpływ izoflawonoidów koniczyny czerwonej na objawy psychiczne

U kobiet w okresie postmenopauzalnym otrzymujących przez 90 dni izoflawonoidy koniczyny czerwonej w dawce 80 mg stwierdzono zmniejszenie poziomu lęku i depresji w Szpitalnej Skali Lęku i Depresji (HADS) odpowiednio o 76,9% i 78,3% oraz zaobserwowano zmniejszenie objawów depresyjnych o 80,6% w Skali Samooceny Depresji (SDS) [12].

Ponadto zanotowano u kobiet w okresie postmenopauzalnym otrzymujących izoflawonoidy koniczyny czerwonej w dawce 80 mg przez 3 miesiące, poprawę nastroju, ustąpienie uczucia zmęczenia oraz ogólne zadowolenie z wyników leczenia za pomocą izoflawonoidów koniczyny czerwonej [11].

 

Wpływ izoflawonoidów koniczyny czerwonej na układ płciowy

Izoflawonoidy koniczyny czerwonej zmniejszają zmiany zanikowe w obrębie pochwy oraz poprawiają lubrykację u kobiet w okresie okołomenopauzalnym. Ponadto izoflawonoidy koniczyny czerwonej w odróżnieniu od HTZ nie wykazują negatywnego wpływu na endometrium. Oceniając materiał pozyskany z biopsji endometrium nie stwierdzono hiperplazji u kobiet, które stosowały izoflawonoidy koniczyny czerwonej przez okres 3 miesięcy [15]. Podobnie badania ultrasonograficzne nie wykazały zwiększenia grubości endometrium [8].

Na podstawie cytologicznego wskaźnika dojrzewania (MI) i wskaźnika kariopyknozy (KI) stwierdzono zwiększenie aktywności mitotycznej komórek nabłonka pochwy, co wskazuje na pozytywny estrogenopodobny wpływ izoflawonoidów koniczyny czerwonej [7]. Potwierdziły to inne badania cytohormonalne, w których w oparciu o wskaźnik dojrzewania zanotowano redukcję liczby komórek przypodstawnych, jak również zwiększenie liczby komórek powierzchownych nabłonka pochwy [15].

Wpływ izoflawonoidów koniczyny czerwonej na gruczoł piersiowy

W badaniach mammograficznych u kobiet w okresie postmenopauzalnym wykazano, że izoflawonoidy koniczyny czerwonej, w odróżnieniu od HTZ, nie zwiększają gęstości tkanki gruczołu piersiowego, co wskazuje na brak ryzyka rozwoju nowotworów piersi podczas leczenia preparatami koniczyny czerwonej [3]. Podobnie pozytywne wyniki uzyskano u kobiet obciążonych wywiadem rodzinnym w kierunku nowotworu piersi, które  przez okres 3 lat stosowały izoflawonoidy koniczyny czerwonej w dawce 40 mg [16].

Uważa się, że izoflawonoidy koniczyny czerwonej mogą być stosowane u kobiet, które w przeszłości przebyły nowotwory piersi [20].

Wpływ izoflawonoidów koniczyny czerwonej na gospodarkę lipidową

Fitoestrogeny posiadają zdolność obniżania we krwi stężenia całkowitego cholesterolu, trójglicerydów i frakcji LDL [7, 15, 19]. W przeprowadzonych badaniach u kobiet w okresie postmenopauzalnym ocenie poddano profil lipidowy po stosowaniu izoflawonoidów koniczyny czerwonej w dawce 40 mg. Wyniki wskazywały na znaczną redukcję stężenia całkowitego cholesterolu, trójglicerydów i frakcji LDL (odpowiednio o 4,4%, 9,5%, 11,5%) oraz zmniejszenie stosunku LDL/HDL [7]. Pozytywny wpływ izoflawonoidów na gospodarkę lipidową organizmu prawdopodobnie jest związany ze zmniejszaniem syntezy i wchłaniania cholesterolu oraz zwiększeniem wydzielania kwasów żółciowych w układzie pokarmowym [9].

Korzystny wpływ izoflawonoidów koniczyny czerwonej na profil lipidowy wiąże się z właściwościami zapobiegania schorzeniom układu krążenia.

 

Wpływ izoflawonoidów koniczyny czerwonej na układ krążenia

W odróżnieniu od HTZ, które nie mogą być stosowane w chorobach układu krążenia, w tym w zakrzepicy, izoflawonoidy koniczyny czerwonej wykazują korzystny wpływ na układ sercowo-naczyniowy. Izoflawonoidy koniczyny czerwonej redukują zesztywnienie tętnic i opór naczyniowy u kobiet w okresie postmenopauzalnym, nie wpływając na ciśnienie krwi [18]. Izoflawonoidy zwiększają elastyczność naczyń krwionośnych i zapobiegają zakrzepicy [9]. Ponadto genisteina nasila zdolność rozkurczową naczyń krwionośnych u kobiet w okresie menopauzy, poprzez zwiększenie syntezy tlenku azotu w endotelium i redukcję stężenia endoteliny [1].

 

Wpływ izoflawonoidów koniczyny czerwonej na układ kostny

Wykazano, że fitoestrogeny zapobiegają osteoporozie. Genisteina, daidzeina i biochanina A hamują osteoklastogenezę, zwiększając jednocześnie aktywność osteoblastów [10, 17]. Jak wykazały badania, izoflawonoidy koniczyny czerwonej stosowane przez okres 12 miesięcy w dawce 40 mg częściowo zapobiegały spadkowi gęstości mineralnej kręgów u kobiet w okresie postmenopauzalnym [2]. W innych badaniach z zastosowaniem izoflawonoidów koniczyny czerwonej (80 mg izoflawonoidów) zaobserwowano niewielki wzrost gęstości mineralnej kości [15]. U szczurów, z eksperymentalnie wywołanym niedoborem estrogenów, izoflawonoidy koniczyny czerwonej zapobiegają rozwojowi osteoporozy – zwiększają masę i gęstość mineralną kości oraz poprawiają wytrzymałość mechaniczną kości [14].

 

Wpływ izoflawonoidów koniczyny czerwonej na stan skóry

Izoflawonoidy koniczyny czerwonej poprawiają stan owłosienia głowy, jednocześnie redukując owłosienie w innych partiach ciała kobiet będących w okresie postmenopauzalnym. U pacjentek otrzymujących izoflawonoidy koniczyny czerwonej w dawce 80 mg przez 3 miesiące zaobserwowano zmniejszenie łamliwości oraz poprawę struktury i ogólnej kondycji włosów głowy. Poprawiło się również uwodnienie, struktura oraz ogólny stan skóry, a grubość płytki paznokciowej uległa zwiększeniu. Po stosowaniu izoflawonoidów koniczyny czerwonej u pacjentek zmniejszyła się suchość spojówek i błony śluzowej nosa [11].

Wpływ izoflawonoidów koniczyny czerwonej na stan skóry oceniano również w badaniach u szczurów z eksperymentalnie wywołanym niedoborem estrogenów. Stwierdzono, że izoflawonoidy koniczyny czerwonej spowalniają procesy starzenia się skóry, poprzez zwiększenie jej grubości oraz zawartości kolagenu [5].

 

Wpływ izoflawonoidów koniczyny czerwonej na dolegliwości ze strony układu pokarmowego

Izoflawonoidy koniczyny czerwonej stosowane przez 3 miesiące w dawce 80 mg u kobiet w okresie postmenopauzalnym normalizują pracę układu pokarmowego, zmniejszając zarówno częstość występowania biegunek, jak i zaparć [11].

 

 

Inne działania izoflawonoidów koniczyny czerwonej wykazane w badaniach in vitroin vivo u zwierząt doświadczalnych [6]:

– silne właściwości antyoksydacyjne, w wyniku hamowania reakcji utleniania i neutralizacji wolnych rodników (pobudzanie aktywności enzymów antyoksydacyjnych – katalazy, peroksydazy glutationowej, dysmutazy nadtlenkowej, reduktazy glutationowej),

– działanie przeciwnowotworowe, w wyniku hamowania proliferacji komórek nowotworowych i indukowania ich apoptozy,

– działanie hipoglikemiczne, w wyniku nasilania syntezy i wydzielania insuliny, hamowania wchłaniania glukozy z układu pokarmowego i hamowania glukoneogenezy,

– działanie przeciwzapalne.

Bezpieczeństwo stosowania izoflawonoidów koniczyny czerwonej

Badania naukowe nie zanotowały poważnych działań niepożądanych u kobiet po stosowaniu izoflawonoidów koniczyny czerwonej [15, 16, 19].

 

Preparaty koniczyny czerwonej przeciwwskazane są u kobiet w ciąży, kobiet karmiących, dzieci do 12 roku życia i w przypadkach chorób hormonozależnych. Światowa Organizacja Zdrowia nie zaleca stosowania izoflawonoidów koniczyny czerwonej łącznie z tamoksyfenem i innymi lekami antyestrogenowymi.

 

Preparaty zawierające izoflawonoidy koniczyny czerwonej

mogą być stosowane do łagodzenia objawów menopauzy u kobiet,

które obawiają się lub mają przeciwwskazania do stosowania

hormonalnej terapii zastępczej.

PIŚMIENNICTWO

 

  1. Altavilla D, Crisafulli A, Marini H i wsp.: Cardiovascular effects of the phytoestrogen genistein. Curr Med Chem Cardiovasc Hematol Agents. 2004, 2, 179-186.

 

  1. Atkinson C, Compston JE, Day NE i wsp.: The effects of phytoestrogen isoflavones on bone density in women: a double-blind, randomized, placebo-controlled trial. Am J Clin Nutr. 2004, 7, 326-333.

 

  1. Atkinson C, Warren RM, Sala E i wsp.: Red-clover-derived isoflavones and mammographic breast density: a double-blind, randomized, placebo-controlled trial [ISRCTN42940165]. Breast Cancer Res. 2004, 6, 170-179.

 

  1. Ballmer-Weber BK, Holzhauser T, Scibilia J i wsp.: Clinical characteristics of soybean allergy in Europe: a double-blind, placebo-controlled food challenge study. J Allergy Clin Immunol. 2007, 119, 1489-1496.

 

  1. Circosta C, De Pasquale R, Palumbo DR i wsp.: Effects of isoflavones from red clover (Trifolium pratense) on skin changes induced by ovariectomy in rats. Phytother Res. 2006, 20, 1096-1099.

 

  1. Czerpak R, Pietryczuk A, Jabłońska-Trypuć A i wsp.: Aktywność biologiczna izoflawonoidów i ich znaczenie terapeutyczne i kosmetyczne. Postępy Fitoterapii. 2009, 2, 113-121.

 

  1. Hidalgo LA, Chedraui PA, Morocho N i wsp.: The effect of red clover isoflavones on menopausal symptoms, lipids and vaginal cytology in menopausal women: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. Gynecol Endocrinol. 2005, 21, 257-264.

 

  1. Imhof M, Gocan A, Reithmayr F i wsp.: Effects of a red clover extract (MF11RCE) on endometrium and sex hormones in postmenopausal women. 2006, 20, 76-81.

 

  1. Kraszewska O, Nynca A, Kamińska B i wsp.: Fitoetrogeny I. Występowanie, metabolizm i znaczenie biologiczne u samic. Postępy Biologii Komórki: 2007, 1, 189-205.

 

  1. Lee KH, Choi EM: Biochanin A stimulates osteoblastic differentiation and inhibits hydrogen peroxide-induced production of inflammatory mediators in MC3T3-E1 cells. Biol Pharm Bull. 2005, 28, 1948-1953.

 

  1. Lipovac M, Chedraui P, Gruenhut C i wsp.: Effect of Red Clover Isoflavones over Skin, Appendages, and Mucosal Status in Postmenopausal Women. Obstet Gynecol Int. 2011, 949302, 1-6.

 

  1. Lipovac M, Chedraui P, Gruenhut C i wsp.: Improvement of postmenopausal depressive and anxiety symptoms after treatment with isoflavones derived from red clover Maturitas. 2010, 65, 258-261.
  2. Lipovac M, Chedraui P, Gruenhut C i wsp.: The effect of red clover isoflavone supplementation over vasomotor and menopausal symptoms in postmenopausal women. Gynecol Endocrinol. 2012, 28, 203-207.

 

  1. Occhiuto F, Pasquale RD, Guglielmo G i wsp.: Effects of phytoestrogenic isoflavones from red clover (Trifolium pratense) on experimental osteoporosis. Phytother Res. 2007, 21, 130-134.

 

  1. Panay N: Taking an integrated approach: managing women with phytoestrogens. Climacteric. 2011, 14, Suppl 2, 2-7.

 

  1. Powles TJ, Howell A, Evans DG i wsp.: Red clover isoflavones are safe and well tolerated in women with a family history of breast cancer. Menopause Int. 2008, 14, 6-12.

 

  1. Rassi CM, Lieberherr M, Chaumaz G i wsp.: Down-regulation of osteoclast differentiation by daidzein via caspase 3. J Bone Miner Res. 2002, 17, 630-638.
18.  Teede HJ, McGrath BP, DeSilva L i wsp.: Isoflavones reduce arterial stiffness: a placebo-controlled study in men and postmenopausal women. Arterioscler Thromb Vasc Biol. 2003, 1, 1066-1071.
 
19.  Terzic MM, Dotlic J, Maricic S i wsp.: Influence of red clover-derived isoflavones on serum lipid profile in postmenopausal women. J Obstet Gynaecol Res. 2009, 35, 1091-1095.

 

  1. Toh MF, Burdette JE: Identifying botanical mechanisms of action. 2011, 82, 67-70.